23 Ağustos 2008 Cumartesi

JAPONYA’DA GÖRME ENGELLİLER İÇİN GÜNLÜK HAYATTAKİ UYGULAMALAR

Standard

Japonya’da tüm cadde ve sokaklarda namütenahi uzanan sabırla ilmek ilmek görme engelliler için döşenen karoları hemen fark edebilirsiniz. Bu karolar görme engellilerin bastonlarıyla kolaylıkla takip edebileceği tarzda metal, plastik veya beton kalıplar şeklinde hazırlanıyor. Bu karolardaki kabartmalar yönleri belirliyor. Tramvay için hazırlanmış trafik işaretlerine benziyor bu. Eğer yatay çizgi varsa duruyorsunuz. Nokta bir nevi dikkat çekme veya hazırlan işareti. Dikey çizgi ise rahatlıkla geçebilirsiniz demek. Bunları yer karolarına tatbik ettiğimiz de engelliler için hiç kimsenin yardımına muhtaç olmadan hareket edebilecekleri bağımsız bir yaşam alanına dönüşüyor. Yolun karşısında geçmek isteyen bir görme engelli için noktalı veya yatay kabartmalar uyarı niteliğinde bulunuyor. Karşıya geçtikten sonra dikey karoları takip edip önemli bir tesise geldiğinde (otobüs durağı, metro istasyonu vb.) nokta kabartmalı karolar dikkatini çekiyor. Bir diğer önemli ayrıntı da yer karolarını izlerken dikey olarak karo taşlarına konulan N (kuzey) ve S (güney) işaretlemesi ile de yön tayinini kolaylıkla yapabilirsiniz.
Japonya ölçeğinde bu karo taşlarında bir standart bulunmuyor. Eğer bir görme engelli bir bölgede yaşayıp hep aynı yeri okula veya işe gidiş gelişinde kullanıyorsa bu işaretlemeler dokunarak giderken çok kullanışlı. Ancak ilk kez o bölgeye gelmiş bir görme engelli için o kadar da kolay değil. Eğer ilk kez kullanıyorsanız sizi nereye götürdüğünü bilemezsiniz. Refakatçinin bir kez göstermesi yeterli oluyor. Bu karo taşlarının bazılarının altında elektronik çipler bulunmaktadır. Görme engellinin bastonunun ucuna takacağı bir sensör yine görme engellinin taşıdığı kulaklıklı aparata sesli olarak geliyor. Bu bilgiye göre görme engelli nerede bulunduğunu, nereye dönerse hangi tren istasyonuna ulaşabileceği gibi bilgileri sesli olarak öğreniyor.
(Belediyelerimizin bunu bir standart haline getirip ihaleye çıktıklarında teknik şartnamelerine çok basit bir madde ekleyerek ne belediyeye ne de müteahhit firmaya hiçbir yük getirmeyen bu uygulamayı başlatmaları en büyük dileğim.)
Ayrıca tüm tren istasyonlarında uyarı sinyali oluyor. Shinkansen denilen çok hızlı trenlerin dışında Japon demiryollarında (JR) 3 tip tren sistemi bulunmaktadır. Local (yerel), Rapid (yarı hızlı) ve Super rapid (hızlı). Bu trenlerin her türü için değişik bir melodi trenin istasyona girmesiyle birlikte çalıyor. Trenlerin ne zaman istasyonda olacağı bazı istasyonlarda sesli olarak anons ediliyor. (Shibuyadaki JR platformunda, Toyoko line trenlerinin içinde, Ebisu tren istasyonunda indiğinizde o istasyona özel müzik çalıyor. Ayrıca trenler kendine ayrılmış işaretlerde duruyor. Örneğin her istasyonda duran (Türkiyedeki banliyö trenleri gibi) lokal/yerel trenlerin sembolü daire, hızlı trenlerin sembolü ise üçgen. Yine görme veya işitme engelli bir engelli bu işaretlemelerden faydalanabiliyor. Yine tren kapılarında da Braille etiketleri bulunuyor. Otomatik bilet alma makinelerinin tüm butonlarında Braille alfabesi bulunmakta, yine görme engellinin hangi istasyon için ne kadar ödeyeceği Braille alfabeli panolarda gösterilmektedir. Tren ve metro istasyonlarının trabzan başlarında hangi trenin hangi platformdan kalkacağını hem Braille hem de Japonca plakalardan öğrenebiliyorsunuz. (Hem gören hem de görmeyenler için harika bir uygulama). Tren istasyonunda demiryoluna fazla yaklaşılmaması için en uygun açıklıkta karolar monte edilmiş. (İstanbul’da özellikle Kabataş ve Karaköy arasındaki tramvay istasyonlarına bu karolar döşenmiş olmakla birlikte tramvay yoluna çok yakın olması nedeniyle görme engelliler için risk taşımaktadır)
Tren istasyonlarında elinize yük yapmaması için belirli bir süre eşyanızı bırakabileceğiniz kilitli dolaplarda yine Brail açıklamaları bulunmaktadır.
Yine tren istasyonlarında kolaylıkla basılıp su içilebilecek tarzda tasarlanmış sebiller hizmet vermektedir. Hatta bazı istasyonlarda çeşme de bulunmaktadır.
Trenlerin belirli vagonları belirli saatlerde (gece yarısından sabah 9 a kadar, akşam 17 den 21 e kadar) sadece bayanlara ayrılıyor. “For ladies” bayanlar için ibaresi vagonların üzerine yazıldığı gibi, vagonun duracağı yere de yapıştırılan işaretlemelerle öğrenilebiliyor.
Sokaklarda posta idaresine ait bütün posta kutularındaki yazılar Japonca ve Braille alfabesi olarak hizmet vermektedir.
Yine trafik işaretlerinde karşıya geçerken çok hoş kulağı rahatsız etmeyen melodiler çalıyor. (Türkiye’deki uygulamalarda lütfen geçiniz veya lütfen bekleyiniz türü sürekli tekrar eden konuşma anonsları görenleri olduğu kadar görme engellileri de rahatsız etmektedir.) Ayrıca görme engellilerin en çok karşılaştıkları problemlerden biri de geniş caddelerde karşıya geçerken süre bitiyor ve ciddi kazalara neden olabiliyor. Japonlar ana arterlerin ortasına da bu kabartmalı karoları yerleştirmiş. Böylece yolun ortasına geldiğinizi anlıyorsunuz.
Bazı yerlerde asfalt yola işitme engelliler düşünülerek “Look right” ibaresi konulmuştur. Çünkü yabancı bir ülkeden gelen engelli trafik sistemi ters olduğu için oldukça zorlanabilir.
Trafik ışıklarından bazıları da azalan yatay çubuklar şeklinde dizayn edilmiştir. Süre bittikçe çubuklarda eksiliyor. Az görenler için de çok iyi bir yöntem olarak karşımıza çıkıyor.
Merdivenlerde inerken yine kaymayı önlemek hem de dikkat çekmek için kabartmalı karolarla birlikte non slippery denilen kaymayı önleyici materyaller kullanılıyor.
Tüm okullar, resmi kurumlar, alışveriş merkezleri engellilerin kolayca yürüyebilmeleri için merdivensiz eğimli yollar hazırlamıştır. Hatta pek çok üst geçitte merdiven yerine eğimli yol tercih edilmiştir.
Tüm tuvaletlerde fiziksel engelli ve yaşlılar için tutunma aparatları monte edilmiştir. Ayrıca hemen tüm tuvaletlerde Braille alfabesi bulunan butonlar bulunmaktadır. Ülkede imal edilen çamaşır makinası, kurutma makinası gibi, su ısıtma cihazı gibi elektronik cihazlarda Braille alfabesi bulunmaktadır. Tuvaletlerde bebek bakım üniteleri ve bebeğin bekleyeceği aparatlar bulunmaktadır. (Görme engelli bir anne için bulunmaz fırsat)
Müzelerde sesli cihazlar ile müzedeki tüm objeler hakkında bilgi sahibi olabiliyorsunuz.
Japonya’da cep telefonları adeta bir kütüphane. Aklınıza gelebilecek ve günlük hayatta kullanabileceğiniz tüm bilgileri internet vasıtasıyla cep telefonunda sesli olarak öğrenebiliyorsunuz. Zaten Japonlarda ellerinden cep telefonlarını hiç düşürmüyorlar.
Teneke kutulu içeceklerin sadece alkollü olanlarında Braille var. Örneğin Kirin bira firmasına ait teneke kutuların üstünde sol tarafta Kirin sağ tarafta ise bira yazıyor. Bunu alkol kullanmak istemeyenler için yazıyorlar.
Yol bakım çalışmalarında dijital ve ışıklı işaretlemeye çok önem veriyorlar. Tüm inşaat alanı görevlileri akşam ışıklı giysiler ve ışıklı çubuklar kullanıyor. (Az görenler için güzel bir uygulama)
Evleri çok sade döşendiğinden görme engelliler açısından risk taşıyan bir durum söz konusu değil.
Hastane gibi resmi kurumlarda hangi katta hangi faaliyetin olduğu asansör yanına monte edilen Braille tabelalarıyla öğreniliyor. Asansör butonlarının Braille olduğunu söylemeye gerek yok. Bu zaten Japonya’da bir standart.
Postane gibi resmi bir kurumun önüne konulan sesli arama sistemiyle görme engellinin talep etmesi halinde resmi görevli geliyor ve kendisine yardımcı oluyor.
Sokaklarda sesli ve görüntülü reklam panoları bulunmakta. Ayrıca tüm dükkanlar aynı müzikle kapanıyor. Bu müzik dükkan kapanmadan 5 dakika önce çalmaya başlıyor.
Tüm bunlar elbette görme engelliler için yapılan uygulamaların sadece birkaçı. Ancak bunları Türkiye’deki görme engellilerle konuştuğumda nedense bunlardan öncelikli olarak sorunları bulunduğunu, Japonya’daki uygulamaların kendileri için ikinci planda kaldığını söylediler. Ancak bunlar bir standart halinde ülkemizde de uygulanabilseydi; “public awareness” denilen halkın bilinçlendirilmesi, “decision maker” karar verici pozisyondaki idarecilerin bu sorunların üstüne daha duyarlı olarak gitmesi sonucu özürlü sorunlarının da büyük ölçüde çözümleneceği inancındayım.
Alpaslan Hamdi KUZUCUOĞLU

0 yorum: